Konflikt serologiczny
W roku 1900 wyprowadzony został, oparty na właściwościach antygenowych krwinki czerwonej, podział krwi na cztery grupy: 0, A, B, AB. Czterdzieści lat później stwierdzono istnienie, niezależnie od grup, nowego czynnika — Rh. Ustalono, że czynnik ten występuje u 85% populacji. Grupa ta określana jest jako Rh dodatnia — Rh (+). Pozostałe 15% nie ma tej cechy, jest więc Rh ujemne — Rh (—).
Konflikt serologiczny jest swoistą reakcją odpornościową matki skierowaną przeciwko krwinkom czerwonym płodu. Aby reakcja ta ujawniła się, muszą być spełnione pewne warunki. Należą do nich: istnienie niezgodności antygenów krwinkowych między matką a płodem, możliwość produkowania przez matkę przeciwciał skierowanych przeciwko obcym jej antygenowo krwinkom czerwonym płodu oraz możliwość przenikania wyprodukowanych. przez matkę przeciwciał przez łożysko do krwiobiegu płodu. Ugrupowanie konfliktowe w układzie antygenowym Rh (matka Rh—, ojciec Rh+), spotyka się u ok. 15% małżeństw. Jednakże następstwo konfliktu
w postaci utraty ciąży bądź wystąpienia choroby hemolitycznej noworodka występuje u ok. 0,5% tych małżeństw.
Istotę omawianego zjawiska wyjaśnić można posługując się przykładem (patrz ryc. 22). Matka nie ma antygenu Rh+ — jest Rh—. Ojciec natomiast ma tę cechę — jest Rh 4- i płód po nim tę cechę dziedziczy. Podczas życia wewnątrzmacicznego płód odżywiany jest przez łożysko. Nie jest ono strukturą idealnie szczelną. Mogą przez nie przenikać duże drobiny białka, jak też krwinki czerwone płodu, i dostawać się do krwiobiegu matki. Obecność we krwi matki anty-genowo obcych erytrocytów wyzwala u niej wiele mechanizmów, prowadzących do wytworzenia przeciwciał skierowanych przeciwko krwinkom czerwonym płodu. Ponadto w ustroju matki powstaje tzw. pamięć immunologiczna. W rezultacie powtórne pojawienie się tego samego antygenu powoduje natychmiastowe pobudzenie produkcji przeciwciał." Tłumaczy to zjawisko szybkiego narastania „stężenia" przeciwciał w kolejnych ciążach konfliktowych. Powstałe przeciwciała przenikają przez łożysko do krwiobiegu płodu. Tu zapoczątkowana zostaje reakcja antygen-przeciwciało (antygenem jest krwinka czerwona płodu), która prowadzi do rozpadu erytrocytów płodu — do hemolizy, a w konsekwencji — do powstania groźnej dla płodu choroby hemolitycznej.
Do chwili obecnej nie możemy w pełni zapobiegać wystąpieniu choroby hemolitycznej noworodków. Każda ciężarna z konfliktem Rh podlega specjalnej opiece. Polega ona na stałym kontrolowaniu
poziomu przeciwciał we krwi matki. Na 4—6 tygodni przed spodziewanym terminem porodu ciężarna może podlegać hospitalizacji, aby w warunkach szpitalnych ocenić stopień zagrożenia płodu i doprowadzić do, jego urodzenia w terminie gwarantującym mu szansę przeżycia. Kobiety z konfliktem Rh otrzymują po porodzie domięśniowo specjalną immunoglobulinę, zawierającą przeciwciała anty--Rh. Podanie ich powoduje blokowanie antygenu Rh w krwinkach płodu obecnych w krwiobiegu matki, przez co nie dopuszcza się do rozpoczęcia produkcji przeciwciał anty-Rh przez organizm matki.
